1 Ekim 1995 Dinar Depremi Mekanizması
1 Ekim 1995 Dinar Depremi Mekanizması


Demirtaş R., Karakısa S., Yatman A., Baran B., Zünbül S., İravul Y., Altın N. ve Yılmaz R.

Özet


1Ekim1995 tarihinde yerel saat 17:57' de, Afyon ili Dinar ilçesinde orta büyüklükte bir deprem meydana geldi. Deprem, 90 kişinin ölmesine ve 200 den fazla kişinin yaralanmasına neden oldu. Dinar'daki yaşamı sağlayan hayati sistemlerinin hepsi depremden etkilendi. Depremden hemen sonra elektrikler kesildi, su sistemi etkilendi ve hepsinden önemlisi de PTT binası hasar görerek iletişim sistemi kısa süre için olsa bile kesildi. Depremde 4340 bina ağır hasar görerek oturulamaz hale gelirken, 3712 bina orta derecede ve 6104 bina hafif derecede hasar gördü. Bu depremde 10 trilyon TL den daha fazla maddi hasar meydana geldi. Deprem Araştırma Dairesi (Ankara) tarafından depremin magnitüdü, Ml = 5.9, moment magnitüdü ise Mw = 6.1 olarak belirlendi. Sismik moment ise 1.68 x 1025 dynes.cm olarak saptandı. Ana şoktan önce magnitudü 3.0'ın üzerinde birkaç tane öncü depremlerin meydana gelmesi, halkın dışarıda yaşamasına neden olmuş ve bunun sonucu olarak da can kaybı az olmuştur.

Deprem, 55-60 km uzunlukta KB-GD doğrultusunda uzanan Dinar-Çivril fay hattının Dinar-Yapağılı köyü arasında kalan 10-15 km'lik bir kısmını kırdı. Deprem ana kırığı her iki ucunda çatallanma göstermiştir. Yüzey faylanması, çok küçük sağ yönlü doğrultu atım bileşenli normal faylanma şeklinde gelişmiştir. Deprem kırığı, fay boyunca ortalama 20-50 cm arasında düşey ve 5- 10 cm arasında sağ yönlü doğrultu atımlar meydana getirdi. Deprem ana kırığının başlangıç ve bitiş noktaları ile hiposantr noktası geometrik ve jeolojik olarak, denetlenmiştir. B. Menderes nehri boyunca küçük ölçekte birkaç kum volkanı gelişmiştir.

Deprem sonrasında, Dinar'ın 3 km kuzeyinde kırığın başlangıç noktası yakınında bir hendek (trench) açilmıştır. Bu trench duvarlarında sadece 1 Ekim 1995 Dinar deprem kırığının izi gözlenmiştir. Bu fay izi boyunca trench duvarlarında yer alan birikinti yelpazesinin yatay tabakalı birimleri, 20 cm düşey olarak ötelenmişlerdir. Trench duvarlarmda ne 1925 ne de 1875 de Dinar­ Çivril arasında meydana gelen depremlerin izleri gözlenilmemiştir.

Anaşoktan önce magnitüdleri 2.0 ile 4.7 arasında değişen 17 tane öncü şok kaydedildi. Artçı depremler, yüzey kırıkları ve hasar dağılımına göre deprem episantrının, Dinar'ın hemen 2-3 km kuzeyinde olduğu tahmin edilmektedir. Depremin aletsel koordinatı ise, 38.13 K-30.08 D olarak belirlenmiştir. Depremin odak derinliği 24 km olarak hesaplandı. 1.10.1995 ile 12.12.1995 tarihleri arasında 1500'den daha fazla artçı deprem kaydedildi. Bu artçı depremterden 2.0 ≤ML < 6.0 arasında 781 deprem değerlendirildi ve bu depremler ana kırık boyunca yoğunlaşmışlardır. Deprem kırığı, Dinar'ın birkaç km kuzeyinden başladı ve KB'ya dogru tek yönde ilerleyerek Yapağılı koyu civarında sona erdi. Ana şokun ve magnitüdü 3.5'dan büyük öncü ve artçı şokların birleşik fay düzlemi çözümleri, küçük sağ yönlü doğrultu atım bileşenli normal faylanmalar vermiştir. Artçı sarsıntıların yoğunlaşma yerleri, hasar dağılımları ve trench duvarlanndaki faylanma izi, bu deprem kırığının listrik bir faylanma modeline (patern) sahip olduğunu göstermektedir.

Deprem Araştırma Dairesi, Deprem Mühendisliği Şube Müdürlüğü (Ankara) tarafından işletilen ve Dinar Meteoroloji istasyonunda kurulu kuvvetli yer hareketi kaydından, K-G yönde 275.29 mgal, D-B yönünde 294.01 mgal ve düşey yönde ise 111.10 mgal maksimum ivme değerleri elde edildi. Kuvvetli yer hareketin süresi 25 saniye olarak belirlendi.

Summary


One moderate earthquake took place in Dinar, the province of Afyon, southwestern Turkey, at 5:57 p.m. local time on 1 October 1995. The earthquake resulted in 90 people death and more than 200 injured. The earthquake affected all the vital systems such as electrical and water systems, for example, PTT building was exposed heavily damage. Thus, the commnnication system was interrupted just after the earthquake for a short time span. In this earthquake 4340 buildings heavily, 3712 moderately and 6104 slightly were damaged. According to local government the cost of property damage is estimated to be more than 500.000.000 US dollars. Earthquake local magnitude and moment magnitude were assigned 5.9 (Ml) and 6.1 (Mw), respectively by ERD (Earthquake Research Department). Seismic moment was determined 1.68 x 1025 dyne.cm. Before main shock several foreshocks (greater than 3.0) occurred and most of the people were living out. For this reason, loss of life became very limited.

The distribution of aftershocks and observed surface cracks showed that a ruptnre of 10-15 km occurred in this earthquake. The ground rupture constitutes a segment of NW-SE trending Dinar­ Çivril fault of 55-60 km in length. Main rupture extends between Dinar and Yapağılı village. The main surface crack bifurcates at the both ends. The cracks show normal faulting (SW side down) with very small right lateral component. The earthquake formed vertical displacement ranging from 20 cm and 50 cm as well as right lateral displacement of 5 cm to 10 cm. The initiation and termination of the main rupture were controlled by geological and geometrical features of the region. A few small-scale sand volcanoes were observed on the banks of the Büyük Menderes River.

After mapping of the surface cracks, a trench was excavated near the southeastern end of the rupture, 3 km far from Dinar. Trench walls show only fault traces of the Dinar earthquake of 1 October 1995. Vertical displacements of 20 cm were observed in horizontal units that formed an alluvial cone from top to bottom of the trench walls. Fault traces of neither the 1876 nor the 1925 earthquakes were seen.

17 foreshocks with magnitudes ranging from 2.0 to 4.7 were recorded before the occurrence of the main shock. Based on distribution of aftershocks, surface cracks and damages, the epicenter location were estimated to be about 3 km N-NE of Dinar, near the southeastern end of rupture. On the other hand, the instrumentally determined epicenter is 38.13 N and 30.08 E as given by TURKNET run by ERD. Focal depth of the earthquake is about 24 km. More than 1500 aftershocks with magnitudes ranging from 0.5 to 5.2 were recorded by an array having 5 temporarily installed stations by the ERD within the time period between 1 October and 12 December, 1995. 781 aftershocks with magnitudes between 2.0 and 6.0 were evaluated. These aftershocks concentrated along the rupture. According to the distribution of slip amounts and aftershocks, rupture initiated few kilometer of the Dinar town, it propagated in one direction to the northwest and terminated near Yapağılı village. Fault plane solutions of main shock, foreshock and composite fault plane solutions of the aftershocks with magnitndes of greater 4.0 gave a normal faulting with small right lateral component. All datarelated to distribution of surface cracks, aftershocks, damages and features of faulting in the trench walls indicate the rupture has a kind of listric faulting pattern.

Ground motion record nearest to the epicenter was obtained at Dinar station belonging to Strong Ground Motion Network of ERD. Peak ground accelerations at Dinar Station were 275.29 mgal in the north-south direction, 294.01 mgal in the east-west direction and 111.10 mgal in the vertical direction; duration of strong shaking was 25 around sec.