Kuzey Anadolu Fay Zonunun Batı Kesiminde Taşkesti- Çayköy (Bolu-Adapazarı) Arasında Trench (Hendek) Çalışmaları
Kuzey Anadolu Fay Zonunun Batı Kesiminde Taşkesti- Çayköy (Bolu-Adapazarı) Arasında Trench (Hendek) Çalışmaları


Demirtaş R.

Özet


Kuzey Anadolu fay zonunun batı kesiminde, Taşkesti- Çayköy (Bolu) arasında Mudurnu nehri 1957 Abant depreminde 120 cm ve 1967 Mudurnu Vadisi depreminde 190 cm sağ yönde ötelenmiştir. 1957 Abant depreminden önceki tarihsel depremlerde de nehrin kanalını değişik miktarlarda ötelemiş ve bunun sonucu olarak, Mudurnu nehrinin bugünkü kanalı yakınında 4 ayrı teras seviyesi meydana gelmiştir. Gölsel-akarsu ortamında oluşmuş , Pliyo-Kuvaterner yaşlı Taşkesti formasyonunun üst kısımlarına karşılık gelen Mudurnu nehrinin kazdığı en üst teras seviyesi içerisinde açılan trenchde litolojik olarak 4 ana birim ve toplam 20 alt birim ayrılmıştır. Trench duvarlarında gözlenen birimle akmaz göl-akarsu kanal kenarı ve alüviyal bir yamaç ortamında depolanmış tortullardan oluş- maktadır.

Trenchin batı duvarında bölgede en son meydana gelen 1967 Mudurnu Vadisi ve 1957 Abant depremleri dahil tarihsel dönemlerde oluşmuş toplam oniki deprem saptanmıştır. Bu on tarihsel depreme ait kırıklar, trenchin batı duvarının güney kısımında bindirme bileşenli batı duvarının kuzey kısımlarında yer alan ve 1957 ile 1967 depremlerine ait iki kırık ise normal bileşenli doğrultu atımlı kırık paternleri göstermektedirler. Bu on tarihsel deprem. batı duvarın güney bölümünde, birim a ile temsil edilen çakıllı seviyeyi 190 cm yukarı doğru yükseltirken duvarın kuzey kesiminde 1957 ve 1967 depremleri bu çakıllı seviyeyi 150 cm aşağıya (kuzey tarafı aşağı düşmüş) düşürmüştür.

Bu on tarihsel depremin oluşturduğu bindirme bileşenli doğrultu atımlı kırık paterni bu bölge içerisinde ana fayın yerel bir sıkışma büklümü yaptığını göstermektedir. Bu sıkışma sonucu pozitif bir çiçek yapısı gelişmiştir. Trench duvarlarının kuzey kısımlarına doğru görünen normal bileşen ise bu fay büklümünün yavaş yavaş yok olduğunu ve ana fayın kendisine daha düzgün bir yol çizdiğine işaret etmektedir.

Trenchin doğu ve batı duvarlarında, 1957 ve 1967 deprem kırıklarının çakıştığı açık bir şekilde görünmektedir. Her iki deprem sonucu birim a ile temsil edilen çakıllı seviye 150 cm aşağıya doğru düşmüştür. 1957 ve 1967 depremleri, çakıllı seviye üzerine uyumsuz olarak gelen birim d ile temsil edilen ve trench duvarlarının en genç birimi olan güncel toprak seviyesini kırarak zemin yüzeyine ulamıştır. Bu deprem kırıkları yeryüzüne doğru bir açılma meydana getirmiştir. Daha sonra birim d' ye ait aluviyal malzeme bu açılan kısmı doldurmuştur.

Bu makalede C 14 sonuçları henüz elimize ulaşmadığı için yukarıda bahsedilen on tarihsel deprernin yaşları verilmemiştir. İleride C 14 sonuçları ve faylanma olayları ile iigili detaylı bir makale yayınlanacaktır.

Summary


Mudurnu river located on the western part of the Northern Anatolian fault zone· 'between Taşkesti and Çayköy (Bolu-Adapazarı) was offset dextrally 120 cm and 190 cm by the earthquakes of 1957 Abant and 1967 Mudurnu Valley, respectively. Four terrace levels in the vicinity of the present channel of the the Mudurnu river were formed as result of slipping produced by historical earthquakes before the last events occured in that area.

Four main litologic units composed of 20 subunits were divided on the walls of a trench excavated across the upper terrace level of the Mudurnu river corresponding to uppermost part of Plio-Quaternary Taşkesti formation deposited in a lacustrine-river environment. These units exposed on the trench walls consist of sedimentary deposits formed in the environment of ox bow lake-channel edge and alluvial slope. We observed twelve faulting events related to historical earthquakes including 1957 and 1967 earthquakes that were the youngest events of this region. İn the southern side of the western wall, ten of these twelve earthquakes show a: fault pattern of strike slip faulting with reverse component . Conversely, in the northern side of the same wall, strike slip faulting with normal component has been observed in the two earthquake ruptures belonging to l 957 and 1967 events. Gravel unit (labelled letter a) was upthrow vertically 190 cm in the southern side of the western wall. Whereas. the same unit was downthrown 150 cm (northern side downward·) in its northern side. This fault pattern with reverse component indicates strongly that there was a fault bending in these area. As a result of local compression, a positive flower structure formed in the strike­ slip fault system. The fault pattern observed in the northern side of the western wall shows that this fault bending had been disappeared gradually and main fault had a more straight way in the near-past.

In both western and eastern exposure of the trench, overlapping of ruptures which was associated with the earthquakes of 1957 Abant and 1967 Mudurnu Valley has been clearly observed. Because gravel unit shows cumulative vertical displacement of 150 cm resulted from these two events. 1957 and 1967 events ruptured the youngest unit (labelled letter d) of the trench resting unconformably on the gravel unit. These two earthquakes had caused opening near the earth surface. Subsequently, sedimentary material (unit d) will be filled into the fracture zone. In this report. the radiometric dating of these ten events nave not been mentioned. Because we have not received the results of C 14 dating. In the following years, a comprehensive data will be available including the results of C 14 dating and the faulting events.