13 Mart 1992 Erzincan Depreminin Yüzey Kırıkları, Artçı Sarsıntıları ve 19 Ekim 1989 Loma Prieta Depremi ile Karşılaştırılması
13 Mart 1992 Erzincan Depreminin Yüzey Kırıkları, Artçı Sarsıntıları ve 19 Ekim 1989 Loma Prieta Depremi ile Karşılaştırılması


Demirtaş R. ve diğerleri

Özet


13 Mart 1992 günü saat 19:19 da Erzincan havzasının kuzeybatısında Ms=6.8 magnitüdlü ve hemen iki gün sonra 15 Mart 1992 günü saat 18 16 da havzanın güneydoğusunda Ms=6.1 magnitüdlü, ağır hasarlara ve bir çok can kaybına neden olan iki ayrı deprem meydana gelmiştir. Resmi rakamlara göre 13 Mart 1992 depremi, Erzincan ilinde 653 ölüm, 3850 yaralanma, 1344 yapının ağır, 2881 yapının orta ve 3832 yapının hafif derecede hasar görmesine sebep olmuştur. 13 Mart 1992 depreminin episantır, havzanın hemen kuzeybatısında bulunan Yalnızbağ ile Günebakan köyleri arasında bir yerde, 15 Mart 1992 depreminin episantrı ise havzanın güneydoğusunda, havzanın kuzey ve güneyinden geçen KAF'nın ana fay segmentlerinin sağa basamak yaptığı bir bölgede (Çağlayan-Pülümür arasında) yer almıştır.

Jeolojik ve sismolojik veriler, 13 Mart 1992 depreminin havzanın kuzeyinden geçen ve batıda Davarlı köyü ile doğuda Tanyeri arasında kalan Kuzey Anadolu fayının 29 km derinlikte, 45 km lik bir segmentini kırdığını göstermektedir . Bu kırılan kesim 26 Aralık 1939 Erzincan depremi (M=7.9) kırığının en doğu kısmına karşılık gelmektedir. Deprem fay boyunca 20 cm lik sağ yönlü yatay ve 25 cm lik düşey kaymaya neden olmuştur. İkinci Pülümür depreminin odak derinliği 16 km olarak bulunmuştur.

Deprem odak derinliğinin çok fazla olması ve havzada oldukça kalın gevşek bir sedimantasyonun olması nedeniyle yüzeyde belirgin bir faylanma oluşturmamıştır. Kırıklar, genellikle süreksiz, birkaç yüz metre uzunlukta ve sismik sarsma ile meydana gelmiş ikincil oturma kırıkları şeklinde gelişmişlerdir. Havzanın kuzeybatısın’da (Davarlı-Günebakan köyü arasında) bindirme bileşenli, havzanın güneydoğusunda ise normal bileşenli doğrultu atımlı kırıklar gözlenmiştir.

Deprem havzanın güneyinden geçen KAF’ın ana fay segmenti üzerinde herhangi bir kırık meydana getirmemiştir.

Sismik sarsma, yerel olarak büyütülmüştür. Bu büyültmeler, özellikle kum çakıl ve kil ardalanmasından oluşan konsolide olmamış zeminlerde meydana gelmiştir. Bu depremde elde edilen kuvvetli yer hareketi şimdiye kadar ülkemizde elde edilen en büyük yer hareketidir. En büyük yer ivmesi, Doğu-Batı yönünde 0.5 g, Kuzey-Güney yönünde 0.4 g ve düşey yönde ise 0.25 g kadar olmuştur. Kuvvetli yer hareketi 15 saniye kadar sürmüştür. Depremin eşşiddet haritasında belirlenen maksimum değer VIII olup, bu alanlar aletsel episantr verileri ile uyumludur. Sismik sarsma yol yamaçlarında, dolgu zeminlerde, suya doygun zeminlerde ve stabil olmayan dik yamaçlarda birçok heyelanlara neden olmuştur. Havzanın güney doğu kısımlarında Fırat nehrinin kenarlarında küçük ölçekte Sıvılaşmalar ve küçük kum volkanları gelişmiştir.

Ana şoktan sonra üç aylık bir süre içerisinde 6 000 civarında artçı sarsıntılar kaydedilmiştir. Artçı sarsıntılar, ana şoktan sonraki günlerde zamanla bir azalma göstermişlerdir. Bu sarsıntılar havzanın iki ayrı kesiminde yoğunlaşmış olup, havzanın kuzeybatısından güney doğusuna doğru kırık boyunca ilerlemişlerdir. Artçı şoklar. 5 ile 10 km arasında değişen odak derinlikleri göstermektedirler. Her iki depremin de ana şokları artçı şokların altında yer almıştır.

13 Mart 1992 Erzincan depremi, San Andreas fayının 42 km uzunlukta bir segmentini kıran, 18 km odak derinliği olan ve fay boyunca 180 cm yatay ile 120 cm düşey atım meydana getiren 17 Ekim 1989 Loma Prieta depremine (M=7.1) birçok yönden benzerlik göstermektedir.

Summary


Two different earthquakes, which caused severe damage and many casulaties. occurred in the NW part of Erzincan basin and in the SE part of the basin on March 13 (Ms=6.8) and 15. (Ms=6.1) · 1992, respectively. According to official numbers, the magnitude 6.8 Erzincan earthquake resulted in 653 deaths, 3850 injuries, 1344 houses heavily, 2881 houses moderately and 11796 houses sligtly damaged.

The epicenter of the earthquake of March 13.1992 located between Yalnızbağ and Günebakan villages located in the NW part of the basin. The epicenter of the another earthquake ( Ms=6.1) located between Çağlayan and Pülümür in the SE pan of the basin where the northern and southern segments of the NAF in that region make a step to the right. Geologic and seismologic data indicate that the earthquake ruptured a 45 km long segment of the NAF to a depth of 29 km. The ruptured section represents the easternmost part of the earthquake of December 26. 1939 (M=7.9). Relative displacement of the earthquake of March 13 varies from a few centimeters to 20 cm right lateral and up to 25 cm of throw. We determined 16 km of focal depth for the Pülümür earthquake of March 15.

A clear surface faulting was not observed in the ground surface due to big focal depth of the earthquake. thick and unconsolidated sedimentary deposits accumulated in the basin. Surface ruptures developed as discontinuous. a few hundred meters and generally, secondary cracks resulted from seismic shaking. We observed strike-slip faulting with small reverse component in the pan of the basin. In contrast to, tensional cracks formed in the SE part of the basin. No crack was observed in the southern segment of the NAF extending from Çağlayan to the eastward. Seismic shaking was locally amplified. Significant amplification occured in areas of unconsolidated deposits consisting of alternation of sand.gravel and clay layers. Ground motion obtained from this earthquake has been the strongest motion that recorded so far, in Turkey. Peak accelerations were recorded as 0.5 g, 0.4 g and 0.25 gin the directions of E-W, N-S and vertical. respectively. The maximum intensity of the Erzincan earthquake shown in the isoseismic map was assigned as MSK VIII and this value was compatible with data of instrumental epicenter. Strong ground motions during the earthquake triggered many landslides in areas of road cutting, filling grounds, unstable steep slopes and water-saturated grounds. Liquefaction and small-sized sand volcanoes were observed on the both sides of the Fırat River. A total of 6 000 aftershocks were recorded within three months after the main shock. The number of aftershocks gradually decreased with time after the main shock. These aftershocks concentrated in two different places of the basin corresponding to their epicentral regions of both earthquakes. These aftershocks migrated from the NW side to the SE side of the basin along the fault. The focal depth of aftershocks varry from 5 km to 10 km. Both main shocks lie at the bottom of the aftershocks distribution.

In many ways, the Erzincan earthquake of March 13,1992 is very similar to the Loma Prieta earthquake of October 17,1989 (M=7.l) that ruptured a 42 km long segment of the San Andreas fault to a depth of 18 km and amounted to 180 cm horizontal and 120 cm vertical displacements